Ayrıcalık Sanrısı

Ayrıcalık Sanrısı

Herkes sıraya girsin, ben geçeyim!..

Bir sırada beklerken önünüze geçen kişinin o rahatlığını düşünün. İtiraz ettiğinizde öfkelenirler; çünkü onlara göre asıl haksızlığa uğrayan kendileridir. Psikolojide bu durum, narsisistik kişilik özelliklerinin en somut dışavurumlarından biri olan "hak iddia etme" (entitlement) duygusudur.

Narsisizm, bireyin kendisini üstün görmesi, empati yoksunluğu ve kuralların kendisi için geçerli olmadığına inanmasıyla karakterizedir... 

Psikanalist Heinz Kohut, bu durumu çocukluktaki "büyüklenmeci kendilik" (grandiose self) evresinde kalmaya bağlar. Kohut’a göre, çocukken sağlıklı sınırlar ve nesnel aynalamalar görmeyen birey, yetişkinlikte de dünyanın kendi etrafında döndüğü sanrısını sürdürür. "Benim durumum farklı" yanılsaması tam da bu gelişimsel duraksamadan beslenir.

Bu yapıya sahip kişiler, kendi hatalarını haklı gerekçelerle açıklarken, başkalarınınkini kesin hükümlerle eleştirir…

Nesne ilişkileri kuramcısı Otto Kernberg ise bu savunmacı tutumu, narsisistik bireyin içindeki derin değersizlik hissini örtmek için geliştirdiği patolojik bir savunma mekanizması olarak tanımlar. Bu yüzden yakın ilişkilerde sadece kendi ihtiyaçları konuşulur; partnerinin yorgunluğunu görmez, onun fedakarlıklarını sömürür. Sınır konulduğunda ise öfkeyle manipülasyona başvurur.

Çocuk yetiştirirken Kohut’un vurguladığı "optimal kırılganlık" önemlidir…

Her isteği anında yerine getirilen ve "hayır" cevabıyla karşılaşmayan çocuklar, sınırları öğrenemez. Oysa hayatı yaşanabilir kılan karşılıklı dikkattir. Yetişkinlikte bu narsisistik körlüğü aşmanın yolu basit bir gerçeği kabul etmekten geçer: Benim zamanım ve emeğim kadar, başkalarınınki de kıymetli. 

Sıra bize geldiğinde, önümüzdeki insanın da bir hayatı olduğunu hatırlamak, narsisizmin panzehiri olan empatiyi kurmanın ilk adımıdır.