E-posta :
  Şifre :
    ► Üye olmak istiyorum
    ► Şifremi Unuttum

Adnan Küçük

HANGİ CUMHURİYET YAŞASIN?
17 Kasım 2020 Salı

Türkiye’de her 29 Ekim günü Cumhuriyet Bayramı coşkulu olarak kutlanır. Bu bayram vesilesiyle de cumhuriyet devlet şekli sürekli bir şekilde methedilir. Bu methiyeler düzülürken, cumhuriyetin uygulama farklılıkları dikkate alınmaz. Salt cumhuriyet methiyeleri yapılır; bu şekilde cumhuriyet bir nevi kutsanılan bir devlet şekli haline getirilmektedir.  

Bir kavram, mutlak olarak benimsendiğinde, kendisine methiyeler düzüldüğünde, tabir-i caizse kutsandığında, onun bütün uygulama şekilleri ile bütünlük içerisinde kabul edildiğinden söz edilebilir. Burada şu soru akla takılabilir:  

Cumhuriyet devlet şekli uygulamalarının her türlüsü, hukuk devleti, insan hakları, anayasacılık düşüncesi, anayasal devlet bağlamında makbul ve methedilmeyi hak eder mi? Bu soruya verilecek cevap kapsamında yapılacak izahatlarla, Türkiye’deki cumhuriyet ile alakalı değerlendirmelerde bir ölçüt ortaya konulacaktır. 

Türkiye’de anayasal zeminde değil de, fiili zeminde hukukî manada Cumhuriyet devlet şekline hangi tarihte geçildiği konusunda, net bir maddi bilgi eksikliği söz konusudur. Burada bu konuya da açıklık getirilecektir. 

Türkiye’de Cumhuriyete Geçiş Tarihi 

Yazıma bir soru ile başlamak istiyorum.  

“Acaba Türkiye’de hukukî (dar) manada Cumhuriyet devlet şekline ne zaman geçildi”? 

Bu sorunun herkes tarafından ezberlenmiş bir cevabı var, o da “29 Ekim 1923 tarihi”dir.  

Peki bu cevap, ne kadar doğrudur, ya da doğru mudur? 

Bu cevap doğru değildir; şöyle ki. 

Hukukî (dar) manada Cumhuriyet, “Devlet başkanının irsi yolla belirlenmediği devlet” demektir. Burada devlet başkanı irsi yolla belirleniyorsa, o devlet şekli monarşi, şayet devlet başkanı hiç yoksa ya da devlet başkanı mevcut olduğu halde, irsi yol dışındaki bir usulle belirleniyorsa, orada hukukî manada Cumhuriyet devlet şekli mevcut demektir. 

Gelelim bu izahat çerçevesinde Türkiye’de hukukî manada Cumhuriyete geçiş tarihine. 

Türkiye’de anayasal olarak olmasa da, fiilen cumhuriyetin başlangıç tarihi 31 Ekim-1 Kasım 1922’dir. 31 Ekim 1922 tarih ve 307 Sayılı ve 1 Kasım 1922 Tarih ve 308 Sayılı Hey’et-i Umumiye (Parlamento) Kararları ile saltanata, yani meşruti monarşiye son verilmiştir.  

Yani artık bu tarihten itibaren Monarşik bir devletten söz edilemez. 1921 Tarihli Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda da devlet başkanlığı makamı düzenlenmiş değildir. O zaman Türkiye’de bu tarihlerde, hukukî manada Cumhuriyet döneminin başlamış olduğu söylenebilir. 

Cumhuriyetin anayasal olarak ilanı tarihi ise 29 Ekim 1923’tür.  

Cumhuriyet ile Demokrasi, Otoriter, Totaliter Rejim İlişkisi 

Türkiye’de çoğu kişiler cumhuriyeti demokrasi ile karıştırarak kullanırlar. Bu kişilere göre “cumhuriyet, halkın yönetimidir, temelini, halk ya da milli egemenlik oluşturur”. Kısaca belirtmek gerekirse, bu belirlemelerde cumhuriyet=demokrasi anlayışı söz konusudur.  

Bu durumda, “bu belirleme doğru mudur”? şeklinde bir soru akla takılmaktadır. 

Bu belirleme kesinlikle doğru değildir. Şöyle ki; 

Cumhuriyet bir “devlet şekli”, demokrasi bir “yönetim şekli”dir. İkisi birbirinin aynısı değilse de, ikisi bir arada olabilir. Yani cumhuriyet devlet şekli demokratik olabilir. Ama cumhuriyet, demokratik olmayabilir de. Yani otoriter ve totaliter cumhuriyetler de olabilir. Dolayısıyla mutlak bir şekilde cumhuriyet-demokrasi eşitlemesi durumu söz konusu değildir. 

Benzer durum demokrasiler için de söz konusu olabilir. Yani bir demokrasi cumhuriyet olabileceği gibi, bir meşruti monarşi de olabilir.  

Burada bahsi edilen durumlar sebebiyle dörtlü bir tasnif ortaya çıkabilir.  

1- Demokratik cumhuriyetler 

2- Demokratik monarşiler (meşrutî monarşiler) 

3- Otoriter ya da totaliler cumhuriyetler (demokratik olmayan cumhuriyetler) 

4- Anti-demokratik monarşiler (mutlak monarşiler). 

Burada cumhuriyet kavramının, tek başına sahip olduğu mananın pek fazla belirgin bir kimliği, sıfatı, üstün meziyetleri yoktur. Sadece monarşinin karşıtını temsil etmektedir. Sadece monarşinin karşıtı olması, cumhuriyete kayda değer şekilde, değerlerle yüklü halde bir üstünlük sağlamıyor. Çünkü, meşruti monarşiler de en az cumhuriyetler kadar demokrasi ile uyumludur.  

Hatta bir adım daha öteye giderek şu söylenebilir:  

Meşruti Monarşik demokrasiler, çoğunlukçu, otoriter ya da totaliter cumhuriyetlerden çok daha makbuldür. Monarşik devlet şekli, sırf monarşi olduğu için anti-demokratik bir devlet değildir. Sadece mutlak monarşiler demokrasi ile mutlak uyumsuzdur. Benzer şekilde bütün cumhuriyetler de mutlaka demokrasi ile uyumlu değildir; anti-demokratik cumhuriyetler de var. 

Bunları örneklendirmek gerekirse; 

İngiltere, Hollanda, Belçika, İspanya, Japonya vd. bazı devletler birer meşruti Monarşik devletlerdir ve bunların hepsi de birer ileri demokrasidirler.  

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, birer mutlak monarşidirler ve bunların demokrasi ile uyumlulukları yoktur. 

ABD, Almanya, Türkiye, Fransa, İtalya vd. bazı devletler, demokratik cumhuriyetlerdir.  

Hitler’in Almanya’sı, eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, Yugoslavya, Esad’ın Suriye’si, Saddam’ın Irak’ı vd. bazı ülkeler de otoriter ya da totaliter cumhuriyetlerdir.  

Hangi Demokratik Cumhuriyetler Makbuldür? 

Diğer yandan, demokratik cumhuriyetler de tek görünümlü değildir.  

Bazı demokratik cumhuriyetler “çoğunlukçu”dur. Jean Jeack Rousseau’nun “genel irade” teorisine dayalı “çoğunlukçu demokratik cumhuriyet”lerde çoğunluğun diktatörlüğünün yolu açılmış olmaktadır. Bu tür cumhuriyetlerde, çoğunluk, “milli egemenlik” adına alacağı kararlarla azınlığın haklarına son verebilmektedir. Bu durumda da, egemenliği millet namına kullanan bir çoğunluğun baskıcı bir yönetimi ortaya çıkabilecektir. 

Bazı cumhuriyetler ise çoğulcu temele dayalı anayasal (ya da liberal) demokrasi ile bütünleşik olarak ortaya çıkar. Burada, “anayasal” sıfatı, demokrasiyi nitelerken, “anayasal demokrasi” sıfatı da, cumhuriyeti niteler. Bu sıfatlarla nitelenen cumhuriyetler, esasen otoriter, totaliter cumhuriyet ya da çoğunlukçu demokratik cumhuriyetlerden tamamen farklıdır. 

“Anayasal demokratik cumhuriyet” haricindeki cumhuriyet şekilleri, insan hakları ve hukuk devleti ile uyumlu değildir. Bunların ahlaki zeminde savunulurluğundan söz edilemez. Bunların tamamını savunanlar, ya demokrasi karşıtıdırlar, ya da çoğunluğun azınlıklara baskı uygulamasını meşru gören “çoğunlukçu demokrasi” taraftarlarıdırlar. İnsan hakları ve hukuk devleti kavramlarını, burada bahsi edilen cumhuriyet türleri ile birlikte savunabilmek mümkün değildir. Bunlar siyah ve beyaz kadar birbirlerine zıttırlar.  

Daha somut ifade etmek gerekirse, Hitler’in Almanya’sı da bir cumhuriyettir. Ama demokratik değil, totaliter bir cumhuriyettir. Bu cumhuriyetin, hukuk devleti ve insan hakları ile bağdaşırlığı yoktur. Bu cumhuriyet türünü savunmak, insan hakları ve hukuk devletini inkâr etmekle eş anlamlıdır. Benzer belirlemeler, diğer otoriter, totaliter cumhuriyetlerle, çoğunlukçu demokratik cumhuriyetler için de söz konusudur. 

Gelelim “anayasal demokratik cumhuriyet”lere. Anayasal demokrasiler, “anayasacılık düşüncesine dayanan, devlet iktidarının insan hakları lehine sınırlandırıldığı, insan haklarının, anayasal hükümler ve kurumlar yoluyla teminat altına alındığı, çoğunluğun hakları kadar azınlığın haklarının da anayasal ve kurumsal güvenceye sahip olduğu” demokrasilerdir. Bunlara “demokratik hukuk devleti”, “anayasal devlet”, “anayasal demokrasi” “liberal demokrasi” de denir. Cumhuriyetin, anayasal demokrasi türü ile bütünleştiği devletler, esasen “insan hakları ve hukuk devleti ile bütünleşen” devletlerdir.  

Cumhuriyete dair ayrışma kapsamında bir de “dindar cumhuriyet” mevzuu var. Fakat bu ayrı bir makale konusu olduğu için burada bu mevzua temas etmeyeceğim. 

Yukarıda izah edilen sebeplerle, cumhuriyetin her türünü kapsayacak şekilde “yaşasın cumhuriyet” demenin isabetli olduğu kanaatinde değilim.  

Yani “yaşasın cumhuriyet” diyerek, Hitler’in Almanya Cumhuriyetini, Stalin’in Sovyet Sosyalist Cumhuriyetini, Mao’nun Çin Cumhuriyetini, Mussolini’nin İtalya Cumhuriyetini alkışlamam. Hafız Esad’ın Suriye Cumhuriyetine, Saddam Hüseyin’in Irak Cumhuriyetine, Muammer Kaddafi’nin Libya Cumhuriyetine methiyeler düzmem. 

Benim için makbul ve alkışlanmaya layık olan cumhuriyet, “anayasal demokratik cumhuriyet”tir. Bu vesileyle ben de derim ki: 

“Yaşasın çoğulculuk temelli anayasal demokratik cumhuriyet”. 

Bu şekilde, cumhuriyetle birlikte, hem demokrasi, hem insan hakları, hem de hukuk devleti hep birlikte bütünlük içerisinde alkışlanmış ve savunulmuş olunmaktadır. 

Türkiye’de çoğu kişiler, bu temel farklılıkların farkında olmaksızın, tek partili otoriter cumhuriyet dönemlerini de, “yaşasın cumhuriyet” diyerek methetmektedirler. Hatta “yaşasın cumhuriyet” sözü ile öncelikle bu dönemin kast edildiği görülmektedir. Bu yolla Otoritarizm ta da totalitarizm, cumhuriyetin cazibesi içinde meşrulaştırılmaya çalışılmaktadır.  

Diğer cumhuriyet türlerini savunanlar, hukuk devleti ve insan haklarını peşinen reddediyorlar, çoğunluk baskısını, otoriterizm ya da totalitarizmi makbul rejimler olarak kabul ediyorlar. Bunlar, bunu yaparlarken, cumhuriyetin meşrulaştırıcı işlevini istismar ediyorlardır. Nasıl “yaşasın insan” denilerek, “katil, cani, hırsız, hain, gaspçı, cinsel yönden sapık olan insan”ların da methedilmesi hakikat nazarında ne kadar sorunlu ise, “yaşasın cumhuriyet!” denilerek, çoğunlukçu, otoriter ve totaliter cumhuriyetleri methetmek de o denli sorunludur.  

Nihai olarak ifade etmek gerekirse, “yaşasın erdemli insan”, “yaşasın âdil insan”, “yaşasın iyilik sever insan” nitelemeleri, hakikat nazarında ne kadar yerinde ise, “yaşasın anayasal demokratik cumhuriyet” nitelemesi de o kadar yerinde ve isabetlidir. 

Burada salt “cumhuriyetin temel değerleri ve kazanımları” kavramı ile bütünlük içerisinde “muasır medeniyetin ötesine geçmek” adı altında, dine karşı geliştirilen politikaların meşrulaştırılması, “başörtüsünün, Kur’an’ın öğrenilmesinin, Arap harflerinin ve Arapça ezanın okunmasının kesin olarak yasaklanması” vb. “dışlayıcı, baskıcı, militan laikçi” uygulamalar vb. artık, anayasal demokratik cumhuriyet ile uyumlu olmayacaktır.  

“Sınırlı siyasi düşünce çoğulculuğu yerine, her türlü siyasi ve dini düşüncelerde çoğulculuğun” kabul edilmesi; “Çağdaş hayat tarzı dayatması” yerine, “hayat tarzlarında çoğulculuğun”, yani çağdaşlık diye nitelenen hayat tarzı yanında, “dindar hayat tarzı”nın da teminat altında olması; “dışlayıcı, baskıcı, militan laikçi uygulamalar” yerine, “demokratik, pasif, liberal laiklik” bağlamında “devletin, bütün dinlere ve siyasi düşüncelere karşı tarafsız olması” manasında laiklik anlayışının öne çıkarılması; “sadece cumhuriyetçi olduğu söylenen kesimlerin değil, bütün vatandaşların hak ve hürriyetlerinin teminat altında olması”, “anayasal demokratik cumhuriyet”in değerleri ve kazanımları olarak kabul edilecektir. 

“Anayasal demokratik cumhuriyet”in kazanımlarıyla, bir yandan demokrasi-cumhuriyet, diğer yandan da devlet-halk bütünleşmesi sağlanmakta, “devlet, toplumun siyasi bir örgütlenmesidir” şeklindeki tanımlama ile uyumluluk durumu ortaya çıkmış olmaktadır.  

Artık cumhuriyetle demokrasi bütünlük içerisinde vesayet makamlarının uhdesinden alınarak Millete tevdi edilmiş olmaktadır. Türk milletiyle bütünleşen demokratik cumhuriyete, kem vesayetçi ellerin uzanması, bu yolla daha keskin bir şekilde engellenmiş olacaktır. 

E-posta   Facebook   Twitter     Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
Bu yazı 18526 defa okunmuştur.
YAZARIN DİĞER YAZILARI
ABD’DEKİ SEÇİMLER Mİ, YOKSA VENEZUELA’DAKİ SEÇİMLER Mİ DAHA AZ HİLELİ?
11/8/2020
İZMİR DEPREMİ VE HÜKÜMETE BİR ÖNERİ
10/31/2020
Tarikatlar Atatürk’ün 1924 Anayasası’nda teminat altında idi
10/24/2020
ENİS BERBEROĞLU MİLLETVEKİLLİĞİNE GERİ DÖNEBİLİR Mİ?
10/14/2020
CHP’NİN SÖZÜNÜ ETTİĞİ “GÜÇLENDİRİLMİŞ PARLAMENTER SİSTEM” MÜMKÜN MÜDÜR?
10/4/2020
RECEP TAYYİP ERDOĞAN 2023 SEÇİMLERİNDE CUMHURBAŞKANLIĞINA ADAY OLABİLİR Mİ?
9/23/2020
İSTANBUL SÖZLEŞMESİNE GÖRE, DEVLET KADINA YÖNELİK 'ALKOL TEMELLİ ŞİDDETLE' MÜCADELE ETMEMELİ Mİ?
9/13/2020
TÜRK TOPLUMUNUN TEMELİ OLAN AİLEDE “ALARM ZİLLERİ” ÇALIYOR?
8/27/2020
15 YAŞ ALTI KIZLARLA İMAM NİKÂHI İLE EVLİLİK SUÇ MU, DEĞİL Mİ?
8/16/2020
İSTANBUL SÖZLEŞMESİ: “BAL”IN İÇİNE ZEHİR KATILARAK SERVİS EDİLMESİ
8/5/2020
ZİNCİRLERİNİ KIRAN AYASOFYA-İ KEBİR CAMİ-İ ŞERİF’İNDE İLK CUMA NAMAZI
7/25/2020
15 TEMMUZ BENZERİ YENİ BİR İHANET KALKIŞMASI YAŞANABİLİR Mİ?
7/15/2020
27 MAYIS ASKERİ DARBESİNİN YASSIADA CİNAYET MAHKEMESİ İLGA EDİLDİ
7/6/2020
FETH-İ MÜBİN’İN SEMBOLÜ AYASOFYA SAN’AT VE İMAJA FEDA EDİLEMEZ
6/20/2020
AYASOFYA’YA DANIŞTAY KARARIYLA CAMİ STATÜSÜ KAZANDIRILMASI
6/9/2020
TÜRKİYE’DE ASKERÎ DARBELERİN ANASI: 27 MAYIS 1960
5/31/2020
İSTANBUL SÖZLEŞMESİ: AİLE VE KADINLAR KORUNUYOR MU TAHRİP Mİ EDİLİYOR?
5/18/2020
ALİ ERBAŞ’IN ŞAHSINDA HUTBELERE LGBTİ+ AYARI MI ÇEKİLMEK İSTENİYOR?
5/5/2020
CORONA SÜRECİNDE YAŞANAN KÜRESEL EKONOMİK SAVAŞLARIN GALİBİ KİM OLACAK?
4/24/2020
CORONA VİRÜSÜ KÜRESEL OPERASYONA MI DÖNÜŞÜYOR?
4/13/2020
CORONA VİRÜSÜNE KARŞI “DUA İLE MÜCADELE” ÇOK MU SAÇMA?
4/1/2020
CORONA VİRÜSÜNE KARŞI HANGİ ÜLKELER BAŞARILI, HANGİLERİ BAŞARISIZ?
3/21/2020
İDLİB’DE NE İŞİMİZ Mİ VAR? ŞEHİTLİK TEPESİ BOŞ MU KALMALI?
3/10/2020
28 ŞUBAT, RAND CORPORATİON: YENİ BİR DARBE Mİ GELİYOR?
2/29/2020
SORUYORUM: FETÖ İHANET ÖRGÜTÜ’NÜN SİYASİ AYAĞI KİMLER OLABİLİR?
2/18/2020
ANAYASA MAHKEMESİ KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN ÖNLENMESİ ÇABALARINI SABOTE Mİ ETTİ?
2/9/2020
ELAZIĞ VE MALATYA DEPREMİ SONRASI SKANDAL MAÇ ERTELEME KARARI
1/28/2020
HAKİKATEN TÜRK ASKERİ’NİN LİBYA’DA NE İŞİ Mİ VAR?
1/18/2020
İNSANCIL(!) BATIDA FAŞİST BİRİNE VERİLEN NOBEL ÖDÜLÜ
1/8/2020
KANAL İSTANBUL KAMPLAŞMASI: YENİ GEZİ EYLEMLERİ HAZIRLIĞI MI YAPILIYOR?
12/30/2019
YENİ PARTİLERİN TOPLUMDA KARŞILIĞI VAR MIDIR?
12/24/2019
YORUMLAR
Toplam 3 yorum var, 3 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.
Üye girişi yapmadınız. Misafir olarak yorum ekleyebilirsiniz. Üye olmak için tıklayın.
  Yorumcuların dikkatine…

İmlası çok bozuk,
Büyük harfle yazılan,
Habere değil yorumculara yönelik,
Diğer kişilere hakaret niteliği taşıyan,
Argo, küfür ve ırkçı ifadeler içeren,
Bir iki kelimelik, konuyu zenginleştirmeyen,

yorumlar KESİNLİKLE YAYIMLANMAYACAKTIR.
Misafir 19 Kasım 2020 Perşembe 20:28

bizimki de "ileri demokrasi"ydi zaten...

Yorumu oyla      4      2  
Haci Ahmet ALICI 18 Kasım 2020 Çarşamba 11:33

Adnan Hocam güzel bir yazı olmuş. Kaleminize sağlık.

Yorumu oyla      3      6  
Misafir 17 Kasım 2020 Salı 20:49

Tebrik ederim. Güzel yazı

Yorumu oyla      1      6  
SOSYAL MEDYADA TAKİP ET
FACEBOOK'TA TURKTIME
TWITTER'DA TURKTIME
ANKET
ABD'DE SEÇİMİ KİM KAZANIR?



Sonuçları göster Anket arşivi
 
KATEGORİLER
FOTO GALERİ
VİDEO GALERİ
ETİKETLER
  •KÜNYE
  •İLETİŞİM
  •REKLAM
  •SİTENE EKLE
 
 
  •Güncel
  •Siyaset
  •Dünya
  •Medya
  •Magazin
  •Spor
  •Kültür
  •Sağlık
  •Ekonomi
  •Dünya
  •Spor
  •Kültür
  •Ekonomi
  •Sağlık
  •Medya
  •Siyaset
  •Güncel
  •Aktüel
  •Dünya
  •Spor
  •Kültür
  •Ekonomi
  •Sağlık
  •Medya
  •Siyaset
  •Güncel
  •Aktüel
rusya
İstanbul
nato
TV8
Dilma Rousseff
Brezilya
zonguldak maden
pkk
Anayasa