Bitkin hissediyorsanız dikkat! O hastalığın habercisi olabilir 

Günlük hayatımızda yiyecek saklamaktan mikrodalgada ısıtmaya kadar pek çok amaçla kullandığımız plastik kaplar, sağlığımız için gerçekten güvenli mi? Bilim insanları kimyasal sızıntı riskine dikkat çekerken, gıda güvenliği kurumları doğru kullanımda endişeye gerek olmadığını savunuyor. Tartışma, mutfaklarımızdaki en sıradan eşyaların bile görünmeyen etkilerini sorgulamamıza yol açıyor. Birçoğumuz için plastik kaplar günlük hayatımızın bir parçası. Yiyecek ve içecekleri saklamak, dondurmak, ısıtmak ve taşımak için kullanıyoruz.

Fakat bazı bilim insanları, plastikteki kimyasalların sağlığımıza zarar verme potansiyeline sahip olmasından endişeli. Araştırmalar, plastik ürünlerin yapımında kullanılan binlerce maddeden bazılarının tükettiğimiz yiyecek ve içeceklere "sızabileceğini" gösteriyor. Ancak üreticiler ve çoğu gıda güvenliği kurumu, plastik gıda kaplarının amaçlandığı şekilde kullanılmasının güvenli olduğunu söylüyor. Yine de bazı uzmanlar, önlem olarak yiyecekleri plastik kaplarda ısıtmaktan kaçınmayı öneriyor. İngiltere'de Gıda Standartları Kurumu (FSA) tarafından oluşturulan kurallar, gıda ile temas eden plastikte hangi maddelerin kullanılabileceğini ve kullanılamayacağını belirliyor. Bu kurallara göre, üreticilerin zararlı seviyelerde gıdaya kimyasal madde salan malzemeler kullanması yasak.

İngiltere Plastik Federasyonu'na (BPF) göre, gıda ambalajlarında kullanılan en yaygın plastik türlerinden biri polipropilen. Bu madde cips paketlerinden bisküvi ambalajlarına kadar her şeyde bulunabiliyor. Birçoğumuzun sakladığı ve tekrar kullandığı paket servis yemek kapları genellikle bu veya polietilen adı verilen başka bir plastikten veya her ikisinden de yapılıyor. Üretim sırasında renklendiriciler veya kapları esnek hale getiren maddeler gibi başka kimyasallar da ekleniyor. Gıda Ambalaj Forumu'nun genel müdürü ve baş bilim sorumlusu Dr. Jane Muncke "Plastiklerin kimyasal bileşimi inanılmaz derecede karmaşık" diyor.

Kimyasallar üretim sırasında birbirleriyle reaksiyona girerek değişmekle kalmıyor, aynı zamanda bilinmeyen maddeler de de karışıma dahil oluyor. Bunlara kasıtlı olmayan şekilde eklenen maddeler (NIAS) deniliyor. Bazı kimyasalların plastikten yiyecek ve içeceklere geçtiği ve bazılarının vücudumuz tarafından emildiği tartışılmaz bir gerçek. Muncke "Ayrıca bazı yiyecek türlerinin daha fazla kimyasal transferine yol açabileceğini de biliyoruz" diyor. Asidik yiyecekler (domates sosu gibi) veya yağlı yiyecekler (lazanya gibi) diğerlerine göre plastik kaplardan daha fazla kimyasal madde emme eğiliminde. Dr. Munce "Ayrıca sıcak yiyeceklerde de bu transfer daha çok. Bu da mikrodalgada ısıttığınızda aynı kabı salata saklamak için kullanmanıza kıyasla daha çok maddeyi emebileceğiniz anlamına geliyor" diyor.
Plastiklerde geçmişten beri bulunan iki kimyasal madde özellikle tartışmalı. Plastiği yumuşatmak için kullanılan ftalatlar ve çok sert plastik üretmek için kullanılan bisfenol A ya da diğer adıyla BPA. Her ikisinin de hormonlara müdahale ettiği, normal büyüme ve doğurganlığı etkileyebileceği, bağışıklık sistemimizi olumsuz etkileyebileceği ve kanser riskimizi artırabileceği biliniyor. Avrupa Birliği Komisyonu BPA'nın sağlığa riskleri konusundaki kanıtların artması sonucu 2024'te "gıda ile temas eden malzemelerde" BPA'yı yasakladı. Bu da su şişeleri gibi günlük ürünlerin imalatında aşamalı olarak ortadan kaldırılması anlamına geliyor. İngiltere de şu anda BPA ve diğer zararlı bisfenoller için benzer bir yasağı değerlendiriyor.

Peki, yiyeceklerimize kimyasalların geçmesini önlemek istiyorsak, kullanılabilecek en iyi kaplar hangileri? Washington'daki Ulusal Sağlık Araştırma Merkezi Başkanı Dr. Diana Zuckerman, "Plastiklerin bileşimi sürekli değişiyor" diyor. Çoğu insan gibi, kendi mutfağım eski plastik kaplarla dolu olduğunu söyleyen Zuckerman, "Ve içlerinde ne olduğunu bilmiyorum" diye konuşuyor. İçerdikleri kimyasallar ne olursa olsun, plastikler zamanla bozuluyor ve potansiyel olarak az miktarlarda yiyeceğe geçebiliyor. Zuckerman "Bu, plastik ısıtıldığında veya eskidiğinde ve tekrar tekrar kullanılıp yıkandığında daha olası" diyor. Plastik gıda kaplarımızda hangi kimyasalların olduğu ve bunların yiyeceğe ne kadar sızabileceği konusundaki belirsizlik göz önüne alındığında, Zuckerman özellikle sıcak yemekler ve mikrodalgada yemek ısıtmak için cam veya seramik kaplar öneriyor. Zuckerman, "Üretici bir kabın mikrodalgaya uygun olduğunu belirtiyorsa, bu sadece erimeyeceği anlamına gelir" diyor. Dünyanın en büyük gıda ve beslenme uzmanları örgütü olan ABD Beslenme ve Diyetetik Akademisi, sadece soğuk yiyecekleri saklamak için plastik kapların kullanılmasını tavsiye ediyor.

Tüm uzmanlar plastik kapların oluşturduğu sağlık riskleri konusunda hemfikir değil. İngiltere Kanser Araştırma Kurumu'ndan Dr. Rachel Orritt, plastik kullanımının kansere neden olduğuna dair mevcut kanıtların yetersiz olduğunu söylüyor. "Bu, plastik şişelerden içmeyi ve yiyecekleri saklamak için plastik kaplar ve poşetler kullanmayı da kapsıyor" diyen Orritt sözlerini şöyle noktalıyor: "Yiyecekler bu kaplarda saatlerce ısıtılsa bile, kanser riskini artırmaz."