Kanser tedavisinde Türkiye: Yenilikçi onkoloji yaklaşımları 

Ankara Üniversitesi (AÜ) koordinatörlüğünde yürütülecek ve kanser tedavisinde yeni nesil yaklaşımlar geliştirmeyi hedefleyen OMNIA Projesi, ilaçların doğrudan hastalıklı hücrelere ulaştırılmasını hedefleyen nano boyuttaki sistemlere odaklanıyor.

Bu kapsamda geliştirilecek "akıllı ilaç" sistemleri sayesinde kanser tedavisinin etkinliğinin artırılması ve sağlıklı hücrelere verilen zararın azaltılmasının amaçlandığı projede, yapay zeka teknolojilerinden de yararlanılarak kanser türlerinin karmaşık yapısının daha iyi anlaşılması ve daha etkili nano boyuttaki tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi planlanıyor.

AÜ Mühendislik Fakültesi Biyomedikal Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Açelya Yılmazer Aktuna ve ekibinin başında bulunduğu, birçok ülkeden araştırmacıların da yer aldığı proje, ilgili değerlendirmelerin ardından Avrupa Birliği'nin Horizon Europe Programı kapsamında desteklenmeye hak kazandı.

16 ülkeden 20 kurumun işbirliğinde geliştirilecek projeye, Marie Sklodowska-Curie Actions (MSCA)-Staff Exchanges 2025 çağrısı kapsamında 1,8 milyon avroluk bütçe imkanı tanındı.

"Hem yapay zekadan hem de yeni nesil teknolojilerden yararlanmaya çalışacağız"
Aynı zamanda AÜ Bütünleşik Teknoloji Araştırma Merkezi'nde (BÜTAM) görev yapan Doç. Dr. Aktuna, projeye ilişkin yaptığı açıklamada, projede Avrupa ülkelerinin yanı sıra Amerika, Asya ve Orta Doğu'dan da ülkelerin yer aldığını belirtti.

Dünyada kanser hastalığının çok büyük bir sorun olduğuna ve kanserin farklı türlerinin bulunduğuna dikkati çeken Aktuna, tedavi yaklaşımlarına yönelik çok fazla çalışmalar yapıldığını anlattı.

Kanser tedavisi sürecinde ilaçların veya terapötik ajanların sağlıklı hücrelere de zarar vermesinin en büyük sorunlardan biri olduğunu vurgulayan Aktuna, şöyle konuştu:

"Biz de aslında tümör ve kanser hücrelerini daha çok hedefleyecek sistemler üzerine odaklanmaya çalıştık. Özellikle de burada nano taşıyıcı sistemler kullanıyoruz. Nano boyutta, yani metrenin milyarda biri boyutundaki sistemlerin içerisine yüklenen ilaçlar bu boyutun avantajını da kullanarak tümör hücrelerine kadar ulaşabiliyorlar. Burada aslında nanotıp alanından söz ediyoruz, uzun süredir çalışılan bir alan. En büyük sorun, araştırma laboratuvarlarında üretilen çok fazla ürün var ama bu ürünler aynı hızda hastalara ve kliniğe ulaşamıyor. Biz de dedik ki projede bu geçişi engelleyen, dirence neden olan ve hastalığın tekrarlanmasına neden olan olayları daha detaylı anlayalım. Daha detaylı anlayarak daha etkili ve güvenli tedaviler geliştirilmesini sağlayalım. Bunu yapmak için hem yapay zekadan hem de yeni nesil teknolojilerden yararlanmaya çalışacağız ve bu şekilde aslında kanser hastalarının daha verimli ve güvenli tedavilere ulaşmasını sağlayacağız."

Aktuna, kanserin çok karmaşık ve heterojen bir yapıya sahip olması nedeniyle elde edilen büyük verilerin anlaşılmasında başta yapay zeka olmak üzere yeni nesil teknolojiler kullanacaklarını aktararak, "O yüzden de yapay zeka algoritmalarını kullanarak aslında bizim fark edemediğimiz ve hem kanserin kendi ilerleyişi hem de uygulanan tedaviye bağımlı olarak değişen süreçleri daha iyi anlayabilmemizi sağlayacak, fark edemediklerimizi görmemizi sağlayacak." dedi.

"Daha etkin ve daha güvenli tedavi sistemleri elde edilmiş olacak"
Bu tür bilimsel projelerin sorunu birdenbire değiştiremediğini vurgulayan Aktuna, tüm bilim insanları olarak yaptıkları çalışmalarla bir araya gelerek kanser hastalarına yardımcı olunmaya çalışıldığını kaydetti.

Aktuna, "Bu projeyle nano boyuttaki sistemleri, ilaçların taşınması için daha verimli hale getirip hastaların daha etkin tedaviye ulaşabilmelerini, daha güvenli ve daha az yan etkiyle bu tedavileri edinebilmelerini sağlayacağız, destek olacağız." dedi.

Kanser tedavisinde kemoterapi ve radyoterapi gibi birçok tedavi sürecinin bulunduğuna dikkati çeken Aktuna, "Aslında kanserdeki en büyük sorunlardan bir tanesi ilaçların sağlıklı hücrelere gidip, tümöre yeterince ulaşamaması ve daha fazla zarar ve yan etki vermesi. Projemizde geliştirecek nano boyuttaki taşıyıcı sistemlerle birlikte bu ilaçların, özellikle tümör ve kanser hücrelerine hedeflenebilmesi sağlanacak. Bu şekilde de daha etkin ve daha güvenli tedavi sistemleri elde edilmiş olacak." diye konuştu.

OMNIA Projesinin hem bilimsel hem de stratejik bakımdan AÜ koordinatörlüğünde yürütülüyor olmasının çok önemli olduğunu, hem Türkiye'nin hem de üniversitenin uluslararası düzeydeki projelerde öncülük yapabildiğinin altını çizen Aktuna, başta Ankara Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Necdet Ünüvar olmak üzere tüm üniversite yönetimine desteklerinden dolayı teşekkürlerini iletti.